Bảo vệ gan khi điều trị lao

Trong điều trị lao, gan là cơ quan chịu gánh nặng nhất.

Hiểu điều này giúp tránh được nhiều rắc rối.

Vì sao gan chịu gánh nặng

Gan là nơi chuyển hoá phần lớn thuốc đưa vào cơ thể.

Với điều trị lao:

• Nhiều loại thuốc cùng lúc.
• Uống liên tục nhiều tháng.
• Một số thuốc có thể gây tổn thương tế bào gan.

Gánh nặng này tích luỹ theo thời gian.

Ai có nguy cơ cao hơn

Người uống rượu — nguy cơ cao nhất

Rượu và thuốc lao đều cần gan xử lý.

Cộng lại làm tăng rõ rệt nguy cơ tổn thương gan.

Đây là lý do bác sĩ luôn nhấn mạnh phải bỏ rượu trong thời gian điều trị.

Người có bệnh gan sẵn

• Viêm gan siêu vi.
• Gan nhiễm mỡ.
• Xơ gan.
• Tiền sử tổn thương gan do thuốc.

Cần nói rõ với bác sĩ ngay từ đầu nếu có bệnh gan — điều này ảnh hưởng tới việc chọn phác đồ và theo dõi.

Người cao tuổi

Chức năng gan giảm theo tuổi.

Người suy dinh dưỡng

Gan hoạt động kém hơn khi cơ thể thiếu chất.

Người dùng nhiều thuốc khác

Mỗi thuốc là thêm một gánh nặng.

Người dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng

Đây là nguy cơ hay bị bỏ qua — sẽ nói ở dưới.

Dấu hiệu tổn thương gan

Cần nhớ nhóm dấu hiệu này.

Dấu hiệu sớm

• Chán ăn nặng hơn bình thường.
• Buồn nôn, nôn.
• Mệt mỏi tăng nhiều.
• Khó chịu bụng.

Dấu hiệu rõ

• Vàng mắt — thường thấy trước vàng da.
• Vàng da.
• Nước tiểu sẫm màu như nước trà.
• Phân bạc màu.
• Ngứa toàn thân.
• Đau vùng bụng trên bên phải.

Gặp bất kỳ dấu hiệu nào — báo bác sĩ ngay, không chờ tái khám.

Cách tự kiểm tra vàng mắt

Nhìn vào phần lòng trắng của mắt dưới ánh sáng tự nhiên.

Người nhà thường nhận ra trước người bệnh — vì thay đổi từ từ và người bệnh soi gương hằng ngày.

Vì vậy nên nhờ người nhà để ý giúp.

Phân biệt với nước tiểu đổi màu do thuốc

Đây là điểm dễ nhầm.

Nếu không chắc — cứ báo bác sĩ.

Theo dõi chức năng gan

Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm chức năng gan:

• Trước khi bắt đầu điều trị.
• Định kỳ trong quá trình điều trị.
• Khi có dấu hiệu nghi ngờ.

Tần suất

Tuỳ từng người — người có nguy cơ cao được theo dõi chặt hơn.

Quan trọng

Đi xét nghiệm đầy đủ theo lịch — kể cả khi cảm thấy bình thường.

Vì tổn thương gan có thể xuất hiện trên xét nghiệm trước khi có triệu chứng.

Bảo vệ gan: những việc cần làm

1. Bỏ rượu hoàn toàn

Đây là việc quan trọng nhất.

Không phải giảm — mà là bỏ trong suốt thời gian điều trị.

Nếu khó bỏ — nói thật với bác sĩ, có thể được hỗ trợ.

2. Không tự dùng thêm thuốc

Bao gồm:

• Thuốc giảm đau.
• Thuốc cảm.
• Kháng sinh.
• Bất kỳ thuốc nào khác.

Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng bất cứ thứ gì.

3. Không dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng

Đây là cảnh báo quan trọng và hay bị bỏ qua.

Nhiều người khi điều trị lao lại uống thêm các sản phẩm được cho là "mát gan", "giải độc gan".

Nguy cơ:

• Thêm gánh nặng cho gan — trong khi gan đang phải xử lý thuốc lao.
• Một số sản phẩm có thể gây tổn thương gan.
• Tương tác với thuốc lao.
• Làm khó xác định nguyên nhân nếu men gan tăng.

Nếu muốn dùng bất cứ thứ gì — phải hỏi bác sĩ trước.

4. Ăn đủ chất

• Đủ năng lượng.
• Đủ đạm — gan cần đạm để hoạt động và phục hồi.
• Rau củ quả.
• Không nhịn ăn.

Suy dinh dưỡng làm gan dễ tổn thương hơn.

5. Uống đủ nước

6. Nói rõ tiền sử với bác sĩ

• Có bệnh gan không.
• Có viêm gan siêu vi không.
• Có uống rượu không, mức nào.
• Đang dùng thuốc gì.
• Từng có phản ứng với thuốc nào chưa.

Nói thật về việc uống rượu — điều này ảnh hưởng tới cách theo dõi.

7. Đi xét nghiệm theo lịch

8. Báo ngay khi có dấu hiệu

Nếu men gan tăng

Đây là tình huống không hiếm.

Bác sĩ có thể

• Theo dõi sát hơn nếu tăng nhẹ.
• Tạm ngừng một số thuốc.
• Điều chỉnh phác đồ.
• Cho thuốc hỗ trợ.
• Xét nghiệm lại sau một thời gian.

Người bệnh cần

• Tuân thủ hướng dẫn — kể cả khi được yêu cầu tạm ngừng thuốc.
• Không tự ý tiếp tục hoặc tự ý ngừng.
• Đi xét nghiệm lại đúng hẹn.
• Tuyệt đối không uống rượu.
• Không dùng thêm thuốc gì.

Việc tạm ngừng thuốc theo chỉ định khác hoàn toàn với việc tự bỏ thuốc.

Với người có viêm gan siêu vi

Đây là tình huống cần chú ý đặc biệt.

• Nói rõ với bác sĩ ngay từ đầu.
• Cần theo dõi chức năng gan chặt hơn.
• Có thể cần phối hợp với bác sĩ chuyên khoa gan.
• Có thể cần điều chỉnh phác đồ.
• Tuyệt đối không uống rượu.

Vai trò của gia đình

• Để ý màu mắt, màu da của người bệnh — nhìn dưới ánh sáng tự nhiên.
• Chú ý ăn uống có kém đi không.
• Chú ý có mệt hơn không.
• Không để người bệnh uống rượu.
• Không mua thuốc nam, thực phẩm chức năng cho người bệnh — kể cả với ý tốt.
• Nhắc đi xét nghiệm đúng lịch.
• Nấu ăn đủ chất.

Điểm về mua thuốc bổ đáng nhấn mạnh: nhiều người nhà mua sản phẩm bổ gan với ý tốt — nhưng điều đó có thể gây hại.

Hỏi bác sĩ trước.

Điều đáng nhớ

Tổn thương gan do thuốc lao phần lớn hồi phục được nếu phát hiện sớm.

Vì vậy ba việc quan trọng nhất là:

1. Bỏ rượu.
2. Không tự dùng thêm gì.
3. Báo ngay khi có dấu hiệu.

Câu hỏi thường gặp