Bài này tổng hợp các câu hỏi mà người bệnh và gia đình hay đặt ra nhất.
Về bệnh và lây lan
Lao có chữa khỏi được không?
Có. Lao chữa khỏi được nếu uống đủ phác đồ.
Đây là điều quan trọng nhất cần biết.
Lao lây qua đường nào?
Qua không khí — khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện.
Không lây qua bát đũa, thức ăn, bắt tay, ôm, quần áo, nhà vệ sinh chung.
Người đang điều trị có lây không?
Sau một thời gian điều trị đúng thuốc, khả năng lây giảm rất nhiều.
Nên hỏi bác sĩ về mốc cụ thể với trường hợp của mình.
Có cần tách bát đũa không?
Không cần. Lao không lây qua đường này.
Lao có di truyền không?
Không. Nhiều người trong một nhà cùng mắc là vì cùng sống chung và hít chung không khí.
Lao có phải bệnh của người nghèo không?
Không. Bất kỳ ai hít phải vi khuẩn cũng có thể nhiễm.
Về chẩn đoán
Ho bao lâu thì nên đi khám?
Trên hai tuần mà không rõ nguyên nhân — đặc biệt khi kèm sụt cân, sốt về chiều, đổ mồ hôi đêm.
Xét nghiệm đờm âm tính có nghĩa là không bị lao không?
Không hẳn. Một số trường hợp vẫn có lao dù đờm âm tính.
Bác sĩ sẽ kết hợp với X-quang và khám lâm sàng.
Lấy đờm thế nào cho đúng?
Khạc từ sâu trong phổi, không phải nước bọt.
Tốt nhất vào buổi sáng sớm sau khi súc miệng bằng nước sạch.
Vì sao phải làm xét nghiệm kháng thuốc?
Để chọn đúng phác đồ ngay từ đầu — tránh mất nhiều tháng điều trị không hiệu quả.
Về điều trị
Vì sao phải uống thuốc lâu thế?
Vì vi khuẩn lao sinh sản chậm và có dạng gần như ngủ — cần thời gian dài để tiêu diệt hết.
Thấy khoẻ rồi có được ngừng không?
Tuyệt đối không.
Thấy khoẻ nghĩa là phần lớn vi khuẩn hoạt động đã bị diệt — nhưng những con còn lại vẫn ở đó.
Quên uống một liều thì sao?
Hỏi nhân viên y tế cách xử lý — không tự uống bù gấp đôi.
Vì sao phải uống nhiều loại thuốc?
Để ngăn kháng thuốc. Con vi khuẩn nào thoát được thuốc này sẽ bị thuốc kia diệt.
Không được tự bỏ bớt một loại.
Nước tiểu chuyển màu cam đỏ có sao không?
Bình thường và vô hại — do một loại thuốc có màu, được thải qua nước tiểu.
Gặp tác dụng phụ thì làm sao?
Báo ngay, đừng tự bỏ thuốc. Phần lớn tác dụng phụ có cách xử lý.
Thuốc lao có tốn tiền không?
Có chương trình chống lao quốc gia và thuốc thường được cấp cho người bệnh.
Nên hỏi cơ sở tại địa phương về chi tiết.
Về ăn uống và sinh hoạt
Có phải kiêng ăn gì không?
Không cần kiêng khem gì đặc biệt.
Ngược lại: cần ăn đủ chất, đủ đạm để lấy lại cân nặng.
Có được uống rượu không?
Không. Rượu làm tăng nguy cơ tổn thương gan khi dùng thuốc lao.
Có được hút thuốc không?
Nên bỏ. Thuốc lá làm tổn thương phổi nặng hơn và chậm hồi phục.
Có được tắm không?
Được. Không cần kiêng tắm.
Có được vận động không?
Nghỉ trong giai đoạn đầu khi còn mệt, sau đó vận động nhẹ tăng dần.
Có nên uống thuốc bổ, thuốc nam không?
Phải hỏi bác sĩ trước.
Nguy cơ tương tác và thêm gánh nặng cho gan.
Khi nào đi làm lại được?
Khi bác sĩ xác nhận đã giảm khả năng lây và sức khoẻ đủ.
Nên hỏi cụ thể vì còn tuỳ tính chất công việc.
Về gia đình
Người nhà có cần đi khám không?
Có — tất cả người sống cùng nhà.
Ưu tiên trẻ nhỏ, người suy giảm miễn dịch, người tiểu đường.
Trẻ con trong nhà cần làm gì?
- Đưa đi sàng lọc ngay.
- Uống thuốc dự phòng nếu có chỉ định.
- Theo dõi cân nặng.
- Bảo đảm đã tiêm phòng.
Có phải đuổi người bệnh ra ở riêng không?
Không.
Chỉ cần các biện pháp giảm lây trong giai đoạn đầu: thông gió, sắp xếp chỗ ngủ, che miệng khi ho.
Có được ăn cơm chung không?
Được. Lao không lây qua ăn uống.
Nên dùng thìa chung để gắp — đây là thói quen tốt nói chung.
Về sau khi khỏi
Đã khỏi rồi có bị lại không?
Có thể tái phát nhưng ít gặp nếu đã điều trị đủ.
Nguy cơ cao hơn ở người có bệnh nền, suy giảm miễn dịch, hoặc tiếp xúc lại nguồn lây.
Có để lại di chứng không?
Một số người có thể còn xơ sẹo ở phổi, ho hoặc hụt hơi kéo dài.
Mức độ phụ thuộc vào tổn thương ban đầu và thời điểm bắt đầu điều trị.
Sau khi khỏi có lây không?
Không.
Bị lao có sinh con được không?
Được, sau khi đã điều trị khỏi.
Nếu đang điều trị mà có thai — vẫn tiếp tục điều trị và trao đổi với cả bác sĩ lao lẫn bác sĩ sản.
Có cần giữ hồ sơ không?
Nên giữ toàn bộ — sổ điều trị, phim chụp, kết quả xét nghiệm.
Chúng có giá trị nếu sau này có vấn đề về phổi hoặc cần dùng thuốc ức chế miễn dịch.
Câu hỏi cuối cùng
Điều quan trọng nhất cần nhớ là gì?
Lao chữa khỏi được nếu uống đủ phác đồ.
Và ba việc quan trọng nhất:
- Đi khám sớm khi có triệu chứng.
- Uống đủ thuốc, không bỏ dở.
- Đưa người nhà đi sàng lọc.
Câu hỏi thường gặp
Bị lao có được sinh con không?
Được, sau khi đã điều trị khỏi. Nếu đang điều trị mà có thai thì vẫn cần tiếp tục điều trị và cần trao đổi với cả bác sĩ lao lẫn bác sĩ sản để có kế hoạch phù hợp.
Đã khỏi lao rồi có bị lại không?
Có thể tái phát nhưng ít gặp nếu đã điều trị đủ phác đồ. Nguy cơ cao hơn ở người có bệnh nền, suy giảm miễn dịch hoặc tiếp xúc lại với nguồn lây.
Người bị lao có phải kiêng ăn gì không?
Không cần kiêng khem gì đặc biệt, ngược lại cần ăn đủ chất và đủ đạm để lấy lại cân nặng. Điều thật sự cần tránh là rượu bia và thuốc lá.
Tiêm phòng lao rồi có bị lao nữa không?
Vẫn có thể bị. Vắc-xin giúp giảm nguy cơ mắc các thể lao nặng ở trẻ nhỏ nhưng không bảo vệ hoàn toàn, nên người đã tiêm vẫn cần đi khám nếu có triệu chứng.