Điều trị lao kháng thuốc: hành trình dài hơn nhiều

Nhận chẩn đoán lao kháng thuốc là tin rất khó nghe.

Nhưng điều cần biết trước tiên: vẫn có phác đồ điều trị và vẫn có người khỏi bệnh.

Khác biệt so với điều trị lao thường

Thời gian dài hơn nhiều

Tính bằng nhiều tháng tới hơn một năm, tuỳ phác đồ và mức độ kháng.

Đây là thử thách lớn nhất về mặt ý chí.

Nhiều loại thuốc hơn

Phác đồ phức tạp hơn, số viên phải uống mỗi ngày nhiều hơn.

Có thể có thuốc tiêm

Một số phác đồ có giai đoạn dùng thuốc tiêm — đòi hỏi tới cơ sở y tế thường xuyên.

Hiện nay có xu hướng phát triển các phác đồ uống hoàn toàn với thời gian ngắn hơn — nên hỏi bác sĩ về các lựa chọn hiện có.

Theo dõi chặt chẽ hơn

• Tái khám thường xuyên hơn.
• Nhiều xét nghiệm theo dõi hơn.
• Kiểm tra thính lực, chức năng thận, chức năng gan tuỳ phác đồ.
• Theo dõi sát tác dụng phụ.

Điều trị ở tuyến chuyên khoa

Lao kháng thuốc thường được điều trị ở cơ sở chuyên khoa có kinh nghiệm.

Tác dụng phụ — khó khăn lớn nhất

Cần nói thật để người bệnh chuẩn bị tinh thần.

Các tác dụng phụ có thể gặp:

• Buồn nôn, nôn — rất thường gặp.
• Chán ăn, sụt cân.
• Ảnh hưởng thính lực ở một số phác đồ — ù tai, nghe kém.
• Ảnh hưởng thận.
• Đau khớp.
• Tê bì tay chân.
• Ảnh hưởng gan.
• Thay đổi tâm trạng, trầm cảm — cần được chú ý.
• Rối loạn giấc ngủ.
• Ảnh hưởng thị lực với một số thuốc.

Điều quan trọng nhất về tác dụng phụ

BÁO NGAY cho bác sĩ — không tự bỏ thuốc.

Lý do:

• Nhiều tác dụng phụ có cách xử lý — thêm thuốc hỗ trợ, đổi giờ uống.
• Một số cần điều chỉnh phác đồ — nhưng đó là quyết định của bác sĩ.
• Một số cần phát hiện sớm để không thành vĩnh viễn — đặc biệt ảnh hưởng thính lực và thị lực.

Dấu hiệu phải báo ngay

• Ù tai, nghe kém — báo ngay, có thể hồi phục nếu xử lý sớm.
• Nhìn mờ, khó phân biệt màu.
• Vàng da, vàng mắt.
• Tiểu ít, phù.
• Tê bì tăng dần.
• Ý nghĩ tiêu cực, trầm cảm nặng.
• Nôn nhiều không ăn uống được.
• Nổi mẩn nhiều.

Hai dấu hiệu về tai và mắt đặc biệt quan trọng vì tổn thương có thể không hồi phục nếu để muộn.

Vì sao tuân thủ càng quan trọng hơn

Với lao kháng thuốc, việc uống đủ thuốc còn quan trọng hơn nữa.

Lý do: nếu vi khuẩn kháng thêm các thuốc đang dùng, lựa chọn còn lại rất ít.

Đây là phác đồ dự phòng cuối — không còn nhiều đường lui.

Những khó khăn thực tế

Về kinh tế

• Phải nghỉ làm dài.
• Chi phí đi lại tới cơ sở chuyên khoa.
• Chi phí sinh hoạt khi không có thu nhập.

Nên hỏi về các chương trình hỗ trợ — chương trình chống lao thường có các hình thức hỗ trợ cho người bệnh lao kháng thuốc.

Về tâm lý

• Thời gian quá dài dễ nản.
• Tác dụng phụ làm mệt mỏi.
• Cảm giác cô lập.
• Lo lắng về khả năng khỏi.
• Một số thuốc có thể ảnh hưởng tới tâm trạng.

Hỗ trợ tâm lý là nhu cầu thật với nhóm này — nên hỏi cơ sở điều trị có dịch vụ này không.

Về xã hội

• Kỳ thị nặng hơn.
• Khó giữ việc làm.
• Ảnh hưởng tới quan hệ gia đình.

Cách vượt qua

Chia nhỏ mục tiêu

Thay vì nghĩ tới cả năm phía trước, chia thành các mốc nhỏ:

• Hết tháng này.
• Tới lần tái khám sau.
• Hết giai đoạn tấn công.

Theo dõi tiến độ

• Đánh dấu lịch mỗi ngày.
• Ghi lại các mốc đã qua.
• Nhìn lại để thấy mình đã đi được bao xa.

Xử lý tác dụng phụ chủ động

• Báo ngay khi có.
• Hỏi cách giảm khó chịu.
• Không chịu đựng một mình.

Giữ dinh dưỡng

• Ăn đủ dù chán — chia nhỏ bữa.
• Đủ đạm.
• Theo dõi cân nặng.
• Nếu sụt cân nhiều — báo bác sĩ.

Giữ liên lạc xã hội

Không tự cô lập. Gọi điện, nhắn tin, gặp người thân ở nơi thoáng theo hướng dẫn của bác sĩ.

Nói khi nản

Với nhân viên y tế, với gia đình, với người cùng cảnh nếu có nhóm hỗ trợ.

Nản là bình thường trong hành trình dài như vậy — nói ra thì dễ vượt qua hơn.

Về phòng lây

Với lao kháng thuốc, việc phòng lây đặc biệt quan trọng — vì người bị lây sẽ mắc luôn thể khó chữa.

Các biện pháp:

• Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về thời gian cách ly.
• Thông gió nhà cửa.
• Đeo khẩu trang khi tiếp xúc gần theo hướng dẫn.
• Che miệng khi ho.
• Người nhà phải được sàng lọc — đặc biệt trẻ nhỏ.

Người tiếp xúc với người mắc lao kháng thuốc cần được theo dõi kỹ hơn — đây là điều cần hỏi bác sĩ.

Về triển vọng

Cần nói cân bằng.

Thực tế khó khăn

• Tỷ lệ khỏi thấp hơn lao thường.
• Điều trị dài và vất vả.
• Có thể để lại di chứng.

Nhưng

• Vẫn có người khỏi bệnh.
• Yếu tố quyết định nhất là tuân thủ đủ phác đồ.
• Các phác đồ mới đang được phát triển, ngắn hơn và ít tác dụng phụ hơn.
• Có hệ thống hỗ trợ.

Điều nằm trong tầm tay người bệnh là: uống đủ thuốc, báo ngay khi có vấn đề, và không bỏ cuộc.

Đó là phần quyết định nhất — và nó không phụ thuộc vào may rủi.

Câu hỏi thường gặp