Dấu hiệu nghi lao: khi nào ho kéo dài là đáng lo

Lao thường khởi đầu âm thầm — không rầm rộ như cảm cúm.

Đó là lý do nó hay bị bỏ qua trong nhiều tháng.

Nhóm dấu hiệu chính

Ho kéo dài

Ho kéo dài trên hai tuần mà không rõ nguyên nhân là dấu hiệu quan trọng nhất.

Đặc điểm:

• Có thể ho khan hoặc ho có đờm.
• Không giảm dần như ho sau cảm.
• Có thể nặng lên theo thời gian.

Điểm phân biệt với ho sau cảm cúm: ho sau cảm giảm dần theo tuần, còn ho do lao thường không giảm hoặc nặng dần.

Sụt cân không rõ lý do

Giảm cân mà không ăn kiêng, không tập luyện gì đặc biệt.

Đây là dấu hiệu đáng chú ý với nhiều bệnh — và với lao thì rất thường gặp.

Sốt nhẹ về chiều

Đặc điểm khá đặc trưng:

• Sáng thấy bình thường.
• Chiều tối thấy hâm hấp, người mệt.
• Sốt không cao.
• Kéo dài nhiều ngày, nhiều tuần.

Nhiều người không đo nhiệt độ nên không nhận ra đây là sốt — chỉ thấy "chiều nào cũng mệt".

Đổ mồ hôi đêm

Ra mồ hôi nhiều khi ngủ, có khi ướt cả áo và ga giường — dù trời không nóng.

Đây là dấu hiệu ít người liên hệ với bệnh, thường cho là do nóng hoặc do đắp chăn dày.

Mệt mỏi kéo dài, chán ăn

Mệt không rõ lý do, không có sức, ăn kém đi.

Bốn dấu hiệu đi cùng nhau

Khi ho kéo dài đi kèm sụt cân, sốt về chiều và đổ mồ hôi đêm — đó là nhóm dấu hiệu cần đi khám sàng lọc, không nên chờ thêm.

Từng dấu hiệu riêng lẻ có thể do nhiều nguyên nhân.

Nhưng khi chúng đi cùng nhau, đó là bộ dấu hiệu mà mọi bác sĩ đều nghĩ tới lao.

Các dấu hiệu khác

Ho ra máu

Luôn là dấu hiệu cần đi khám ngay — dù chỉ là vài vệt máu lẫn trong đờm.

Ho ra máu có nhiều nguyên nhân, và tất cả đều cần được xác định.

Đau ngực

Đau khi thở sâu hoặc khi ho.

Khó thở

Thường xuất hiện muộn hơn, khi tổn thương đã rộng.

Đờm đổi màu

Đờm nhiều hơn, đặc hơn.

Vì sao lao hay bị chẩn đoán muộn

Đây là vấn đề thực tế lớn.

Triệu chứng âm thầm

Khởi đầu nhẹ, không có lúc nào rõ ràng là "bắt đầu ốm".

Người bệnh thường không nhớ được ho từ khi nào.

Dễ bị cho là nguyên nhân khác

• "Cảm cúm chưa khỏi hẳn."
• "Ho do hút thuốc."
• "Do bụi, do thời tiết."
• "Viêm họng mạn."
• "Sụt cân do làm việc nhiều."

Với người hút thuốc, ho mạn tính là chuyện quen thuộc nên rất dễ bỏ qua dấu hiệu mới.

Tự mua thuốc uống

Nhiều người mua kháng sinh uống vài đợt, thấy đỡ một chút rồi lại ho.

Việc này vừa không chữa được lao vừa làm chậm chẩn đoán.

Ngại đi khám vì sợ kỳ thị

Đây là lý do thực tế và đáng buồn.

Nhiều người sợ bị biết là mắc lao nên trì hoãn đi khám — trong khi càng để lâu thì càng lây cho người nhà và càng khó điều trị.

Vì sao chẩn đoán sớm quan trọng

• Điều trị sớm thì tổn thương phổi ít hơn, hồi phục tốt hơn.
• Giảm thời gian lây cho người xung quanh — đặc biệt người nhà.
• Tránh biến chứng.
• Người nhà được sàng lọc sớm.

Ngược lại, để muộn:

• Tổn thương phổi rộng hơn, có thể để lại di chứng lâu dài.
• Đã lây cho nhiều người trong nhà.
• Điều trị khó khăn hơn.

Nhóm cần chú ý hơn

Các nhóm có nguy cơ cao hơn:

• Người sống cùng nhà với người mắc lao — nhóm nguy cơ cao nhất.
• Người suy giảm miễn dịch.
• Người tiểu đường — nguy cơ cao hơn đáng kể.
• Người suy dinh dưỡng.
• Người hút thuốc.
• Người nghiện rượu.
• Người dùng thuốc ức chế miễn dịch.
• Người bệnh thận mạn, người lọc máu.
• Người sống trong môi trường đông đúc, thiếu thông gió.
• Nhân viên y tế.
• Người cao tuổi.
• Trẻ nhỏ sống cùng người bệnh.

Với các nhóm này, ngưỡng đi khám nên thấp hơn.

Nên đi khám ở đâu

• Trạm y tế phường xã — nơi bắt đầu, sẽ hướng dẫn tiếp.
• Cơ sở trong chương trình chống lao tại địa phương.
• Bệnh viện có chuyên khoa hô hấp hoặc chuyên khoa lao.

Nên tới cơ sở trong chương trình chống lao vì ở đó có đủ xét nghiệm, có thuốc và có hệ thống theo dõi.

Khi đi khám — nói gì

Thông tin nên cung cấp:

• Ho từ khi nào — ước lượng cũng được.
• Ho khan hay có đờm, đờm màu gì.
• Có ho ra máu không.
• Có sụt cân không, sụt bao nhiêu.
• Có sốt về chiều không.
• Có đổ mồ hôi đêm không.
• Trong nhà hoặc nơi làm việc có ai mắc lao không — thông tin rất quan trọng.
• Có bệnh nền gì, đang dùng thuốc gì.
• Đã uống thuốc gì cho đợt ho này.

Điểm được nhấn mạnh về tiếp xúc là manh mối quan trọng nhất — nên chủ động nói.

Một điều cần nói rõ

Đi khám để loại trừ lao không có gì đáng xấu hổ.

Và nếu kết quả là có lao — đó là bệnh chữa khỏi được, với điều kiện bắt đầu điều trị và uống đủ thuốc.

Điều thật sự đáng lo không phải là chẩn đoán, mà là việc trì hoãn nó.

Câu hỏi thường gặp