Khi người nhà mắc lao kháng thuốc: cần làm gì

Khi trong nhà có người được chẩn đoán lao kháng thuốc, gia đình đứng trước hai việc cùng lúc: bảo vệ người còn lại và hỗ trợ người bệnh.

Việc cần làm ngay: sàng lọc cho người nhà

Đây là ưu tiên số một.

Ai cần được khám

• Mọi người sống cùng nhà.
• Người thường xuyên tới chơi và ở lại lâu.
• Người chăm sóc.
• Đồng nghiệp làm cùng phòng kín nếu có tiếp xúc kéo dài.

Ưu tiên cao nhất

• Trẻ nhỏ, đặc biệt dưới năm tuổi.
• Người suy giảm miễn dịch.
• Người tiểu đường.
• Người cao tuổi.
• Thai phụ.
• Người có bệnh mạn tính.

Không chờ tới khi họ có triệu chứng.

Vì sao cần theo dõi kỹ hơn so với lao thường

Vì nếu bị lây thì sẽ mắc luôn thể kháng thuốc — khó chữa ngay từ đầu.

Vì vậy bác sĩ có thể chỉ định:

• Theo dõi trong thời gian dài hơn.
• Khám lại nhiều lần theo lịch.
• Các xét nghiệm cụ thể.

Cần tuân thủ lịch theo dõi này — kể cả khi thấy hoàn toàn khoẻ mạnh.

Về điều trị dự phòng

Với người tiếp xúc lao thường, có thể có chỉ định điều trị dự phòng.

Với tiếp xúc lao kháng thuốc, việc này phức tạp hơn và là quyết định của bác sĩ chuyên khoa — cần trao đổi cụ thể.

Phòng lây trong nhà

Quan trọng nhất

Người bệnh uống thuốc đúng và đủ.

Không có biện pháp nào hiệu quả bằng việc này.

Thông gió

• Mở cửa sổ, cửa chính thường xuyên.
• Tạo luồng khí chéo.
• Không đóng kín phòng cả ngày.
• Mở rèm cho nắng vào — ánh nắng tiêu diệt vi khuẩn lao.

Đây là biện pháp đơn giản, miễn phí và rất hiệu quả.

Sắp xếp chỗ ở

Theo hướng dẫn của bác sĩ, trong giai đoạn đầu có thể cần:

• Người bệnh ngủ phòng riêng nếu có điều kiện.
• Phòng thoáng, có cửa sổ.
• Hạn chế tiếp xúc gần kéo dài.

Nếu nhà chật:

• Tạo khoảng cách trong cùng phòng.
• Người bệnh nằm ở góc thoáng gần cửa sổ.
• Mở cửa thường xuyên.
• Ưu tiên tách người bệnh khỏi trẻ nhỏ và người nguy cơ cao.

Khẩu trang

Theo hướng dẫn của bác sĩ về việc người bệnh đeo khẩu trang khi tiếp xúc gần trong giai đoạn đầu.

Che miệng khi ho

Dùng khăn giấy, bỏ vào túi có nắp, rửa tay sau đó.

Điều KHÔNG cần làm

Để tránh kỳ thị không cần thiết:

• Không cần tách riêng bát đũa — lao không lây qua đường này.
• Không cần khử trùng đặc biệt đồ đạc.
• Không cần đốt bỏ quần áo, chăn màn — giặt và phơi nắng là đủ.
• Không cần tránh bắt tay, ôm.
• Không đuổi người bệnh ra ở riêng.

Cách ly quá mức không giảm được lây nhưng gây tổn thương tâm lý thật — và người bệnh cô lập thì dễ bỏ điều trị hơn.

Hỗ trợ người bệnh

Đây là phần quan trọng không kém phòng lây.

Về thuốc

• Nhắc uống thuốc mỗi ngày.
• Giúp chuẩn bị thuốc theo ngày.
• Đi cùng khi tái khám.
• Nhắc lịch tái khám.

Về tác dụng phụ

• Chú ý các dấu hiệu — vàng da, ù tai, nhìn mờ, tê bì.
• Nhắc báo bác sĩ thay vì để người bệnh chịu đựng một mình.
• Không để người bệnh tự bỏ thuốc vì khó chịu.

Về tâm lý — cần chú ý đặc biệt

Với lao kháng thuốc, nguy cơ trầm cảm cao hơn do:

• Thời gian điều trị rất dài.
• Tác dụng phụ nặng.
• Một số thuốc ảnh hưởng tới tâm trạng.
• Kỳ thị, cô lập.
• Lo lắng về tương lai.

Dấu hiệu cần chú ý:

• Buồn bã kéo dài.
• Mất hứng thú với mọi thứ.
• Không muốn nói chuyện.
• Nói những câu tiêu cực về bản thân.
• Bỏ ăn, bỏ thuốc.
• Nói tới việc không muốn sống.

Gặp dấu hiệu cuối — cần báo bác sĩ ngay và không để người bệnh một mình.

Về dinh dưỡng

• Nấu ăn đủ chất, đủ đạm.
• Chia nhỏ bữa nếu người bệnh chán ăn.
• Theo dõi cân nặng.
• Không để người bệnh uống rượu.

Về đối xử

Đây là điều quan trọng nhất.

• Đối xử bình thường — vẫn nói chuyện, vẫn quan tâm.
• Không trách móc về việc mắc bệnh.
• Không nhắc đi nhắc lại chuyện lây nhiễm.
• Ghi nhận nỗ lực của người bệnh.
• Cùng đếm ngược tới mốc kết thúc.

Với trẻ nhỏ trong nhà

Nhóm cần chú ý nhất.

• Đưa đi khám sàng lọc ngay.
• Tuân thủ lịch theo dõi mà bác sĩ đưa ra.
• Hạn chế tiếp xúc gần với người bệnh trong giai đoạn đầu.
• Theo dõi cân nặng — chậm tăng cân là dấu hiệu đáng chú ý.
• Chú ý ho kéo dài, sốt, mệt mỏi.
• Đưa đi khám ngay nếu có dấu hiệu bất thường.

Giải thích cho trẻ

Tuỳ tuổi, nên giải thích đơn giản:

• Người thân đang bị bệnh và đang uống thuốc để khỏi.
• Bệnh này chữa được.
• Vì sao tạm thời phải giữ khoảng cách.
• Đây là chuyện tạm thời.

Tránh để trẻ nghĩ người thân là nguy hiểm hay đáng sợ.

Một điều cần nói

Việc một người mắc lao kháng thuốc thường không phải lỗi của riêng họ.

Có thể do bị lây từ người khác, do điều trị trước đây không đúng cách, do hoàn cảnh khiến không thể uống thuốc đều.

Trách móc không giúp ích gì — trong khi sự hỗ trợ của gia đình là một trong những yếu tố quyết định người bệnh có hoàn thành được điều trị hay không.

Câu hỏi thường gặp