Khi một người nghe chẩn đoán lao, phản ứng đầu tiên thường là sợ hãi và xấu hổ.
Bài này bắt đầu bằng điều quan trọng nhất.
Lao chữa khỏi được
Đây là sự thật cần được nói đầu tiên, rõ ràng, không kèm điều kiện gì.
Lao là bệnh nhiễm khuẩn — và có thuốc điều trị hiệu quả.
Người bệnh uống thuốc đúng và đủ theo phác đồ thì khỏi bệnh và trở lại cuộc sống bình thường.
Không phải là "kiểm soát được" hay "sống chung với bệnh" — mà là khỏi.
Điều kiện duy nhất
Có một điều kiện, và nó quan trọng tới mức cả trang này sẽ nhắc lại nhiều lần:
Phải uống thuốc đủ phác đồ, không được bỏ dở.
Điều trị lao kéo dài nhiều tháng — dài hơn hẳn so với các bệnh nhiễm khuẩn thông thường.
Và điều khó nhất là: người bệnh thường thấy khoẻ lại sau vài tuần đầu.
Chính lúc đó là lúc nhiều người dừng thuốc — và đó là sai lầm gây hậu quả nghiêm trọng nhất trong toàn bộ việc điều trị lao.
Lý do sẽ được nói kỹ ở chuyên mục phác đồ và chuyên mục lao kháng thuốc.
Những hiểu nhầm cần bỏ
"Lao là bệnh của người nghèo, người sống bẩn"
Không đúng.
Vi khuẩn lao lây qua không khí — khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện.
Bất kỳ ai hít phải cũng có thể nhiễm: người giàu, người nghèo, người sạch sẽ, người ở nhà cao tầng.
Đúng là một số yếu tố làm tăng nguy cơ:
- Sống trong không gian chật chội, thiếu thông gió.
- Dinh dưỡng kém.
- Suy giảm miễn dịch.
- Tiếp xúc gần và kéo dài với người bệnh.
Nhưng đó là các yếu tố nguy cơ — không phải là thước đo tư cách con người.
Một người mắc lao không có gì để xấu hổ, giống như một người mắc viêm phổi hay sốt xuất huyết.
"Bị lao là hết đời"
Quan niệm này đến từ thời chưa có thuốc điều trị.
Ngày nay lao có thuốc và có phác đồ hiệu quả.
Phần lớn người bệnh được điều trị đúng sẽ khỏi và sống bình thường.
"Người bị lao thì lây suốt, phải tránh xa"
Không đúng.
Sau một thời gian điều trị đúng thuốc, khả năng lây giảm rất nhiều.
Người bệnh thường có thể sinh hoạt gần như bình thường sau giai đoạn đầu.
Bác sĩ sẽ cho biết mốc cụ thể với từng trường hợp — đây là câu đáng hỏi.
"Lao là bệnh di truyền"
Không. Lao do vi khuẩn gây ra, lây qua không khí.
Nhiều người trong một nhà cùng mắc là vì cùng sống chung và cùng hít chung không khí, không phải vì di truyền.
"Dùng chung bát đũa là lây"
Lao phổi lây chủ yếu qua đường hô hấp, không lây qua bát đũa, quần áo, bắt tay hay ôm.
Việc tách riêng bát đũa của người bệnh lao là không cần thiết — và nó gây tổn thương tâm lý thật.
Về kỳ thị
Đây là vấn đề nghiêm trọng không kém bản thân bệnh.
Kỳ thị khiến người bệnh:
- Giấu bệnh, không đi khám.
- Không nói với gia đình nên người nhà không được sàng lọc.
- Bỏ điều trị giữa chừng vì ngại đi lấy thuốc.
- Mất việc, mất quan hệ.
- Trầm cảm, cô lập.
Và tất cả những điều đó làm bệnh lan rộng hơn.
Nói cách khác: kỳ thị không bảo vệ được ai — nó làm tình hình tệ hơn cho cả cộng đồng.
Điều đáng nói với người xung quanh
- Lao chữa khỏi được.
- Người đang điều trị đúng thì khả năng lây giảm rất nhiều.
- Không lây qua ăn uống chung, bắt tay, ôm.
- Người bệnh cần được hỗ trợ để uống thuốc đủ — đó mới là cách bảo vệ cộng đồng.
Về chương trình chống lao
Ở Việt Nam có chương trình chống lao quốc gia.
Điều này có ý nghĩa thực tế:
- Thuốc điều trị lao thường được cấp cho người bệnh.
- Có hệ thống cơ sở từ tuyến xã tới tuyến trung ương.
- Có theo dõi trong suốt quá trình điều trị.
- Có sàng lọc cho người tiếp xúc trong gia đình.
Nên tới cơ sở trong chương trình để được tư vấn cụ thể về thủ tục, chi phí và nơi lấy thuốc.
Đây là điều nhiều người không biết và vì thế tự mua thuốc bên ngoài — vừa tốn kém vừa nguy hiểm.
Khi vừa nhận chẩn đoán
Các việc nên làm:
- Hỏi rõ chẩn đoán — lao phổi hay lao ngoài phổi, có vi khuẩn trong đờm không.
- Hỏi phác đồ — uống bao lâu, uống thế nào.
- Hỏi khi nào hết lây.
- Hỏi về sàng lọc cho người nhà.
- Hỏi nơi lấy thuốc và lịch tái khám.
- Hỏi tác dụng phụ nào cần báo ngay.
- Nói với gia đình — họ cần được sàng lọc.
Điểm cuối khó nhất nhưng quan trọng nhất — sẽ được nói kỹ ở chuyên mục phòng lây trong nhà.
Điều cần giữ trong đầu
Trong suốt quá trình điều trị nhiều tháng, sẽ có những lúc mệt mỏi, chán nản, muốn bỏ.
Điều đáng nhớ vào những lúc đó:
Uống đủ thuốc thì khỏi. Bỏ dở thì bệnh quay lại và khó chữa hơn nhiều.
Đó là toàn bộ sự khác biệt — và nó nằm trong tay người bệnh.
Câu hỏi thường gặp
Bệnh lao có chữa khỏi được không?
Có. Lao là bệnh chữa khỏi được nếu người bệnh uống thuốc đúng và đủ theo phác đồ. Đây là điều quan trọng nhất cần biết khi vừa nhận chẩn đoán.
Người bị lao có lây suốt thời gian điều trị không?
Không. Sau một thời gian điều trị đúng thuốc, khả năng lây giảm rất nhiều và người bệnh thường có thể sinh hoạt gần như bình thường. Bác sĩ sẽ cho biết mốc cụ thể với từng trường hợp.
Lao có phải bệnh của người nghèo không?
Không. Vi khuẩn lao lây qua không khí và bất kỳ ai hít phải cũng có thể nhiễm. Điều kiện sống chật chội và dinh dưỡng kém làm tăng nguy cơ, nhưng lao không chừa ai và không phản ánh tư cách của người bệnh.
Điều trị lao có tốn kém không?
Ở Việt Nam có chương trình chống lao quốc gia và thuốc điều trị lao thường được cấp cho người bệnh. Nên tới cơ sở trong chương trình để được tư vấn cụ thể về chi phí và thủ tục.