"Em xét nghiệm dương tính rồi, vậy là bị lao à?"
Đây là hiểu nhầm gây rất nhiều lo lắng không cần thiết.
Xét nghiệm này đo cái gì
Các xét nghiệm tìm nhiễm lao đo phản ứng của hệ miễn dịch với vi khuẩn lao.
Nói cách khác, chúng trả lời câu hỏi:
"Cơ thể này đã từng gặp vi khuẩn lao chưa?"
Chúng KHÔNG trả lời câu hỏi:
"Người này có đang mắc bệnh lao không?"
Đây là điểm quan trọng nhất
Xét nghiệm nhiễm lao không phân biệt được lao tiềm ẩn với bệnh lao đang hoạt động.
Cả hai đều cho kết quả dương tính.
Vì vậy khi dương tính, bắt buộc phải làm thêm để phân biệt:
- Hỏi triệu chứng — ho, sốt, sụt cân, đổ mồ hôi đêm.
- Khám lâm sàng.
- Chụp X-quang phổi.
- Xét nghiệm đờm nếu cần.
Chỉ sau khi loại trừ bệnh lao mới kết luận là lao tiềm ẩn.
Hai loại xét nghiệm
Xét nghiệm trên da
- Tiêm một lượng nhỏ chất thử vào lớp da.
- Đọc kết quả sau một khoảng thời gian nhất định.
- Phải quay lại đúng hẹn để đọc kết quả — đây là điểm hay bị quên.
- Đo kích thước phản ứng tại chỗ.
Lưu ý: không được tự đọc kết quả — việc đo và diễn giải cần người có chuyên môn.
Xét nghiệm máu
- Lấy máu một lần.
- Không cần quay lại đọc kết quả.
- Ít bị ảnh hưởng bởi việc đã tiêm phòng lao.
Việc chọn loại nào tuỳ tình huống và điều kiện của cơ sở — bác sĩ sẽ quyết định.
Các trường hợp kết quả không chính xác
Âm tính giả — có nhiễm nhưng kết quả âm
Có thể xảy ra ở:
- Người suy giảm miễn dịch — hệ miễn dịch không phản ứng đủ mạnh.
- Trẻ rất nhỏ.
- Người mới nhiễm gần đây — cơ thể chưa kịp phản ứng.
- Người đang mắc bệnh nặng.
- Người suy dinh dưỡng nặng.
- Người vừa mắc một số bệnh nhiễm virus.
- Người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch.
Hệ quả thực tế quan trọng:
Với trẻ nhỏ tiếp xúc với người mắc lao, kết quả âm tính không đủ để yên tâm — bác sĩ vẫn sẽ đánh giá tổng thể và có thể chỉ định theo dõi tiếp.
Dương tính giả — không nhiễm nhưng kết quả dương
Có thể xảy ra do:
- Đã tiêm phòng lao — ảnh hưởng tới xét nghiệm da ở một số trường hợp.
- Nhiễm một số vi khuẩn họ hàng với vi khuẩn lao.
- Kỹ thuật làm hoặc đọc không chuẩn.
Ai nên làm xét nghiệm
Nguyên tắc: chỉ xét nghiệm khi có kế hoạch xử lý kết quả.
Nhóm nên làm
- Người tiếp xúc gần với người mắc lao — đặc biệt trong nhà.
- Trẻ nhỏ trong gia đình có ca bệnh.
- Người suy giảm miễn dịch.
- Người sắp dùng thuốc ức chế miễn dịch.
- Người sắp ghép tạng.
- Người bệnh thận mạn chuẩn bị lọc máu.
- Nhân viên y tế trong một số tình huống.
Không nên xét nghiệm đại trà
Với người khoẻ mạnh, không tiếp xúc, không thuộc nhóm nguy cơ:
- Kết quả dương tính thường không dẫn tới hành động gì.
- Nhưng lại gây lo lắng không cần thiết.
- Có thể dẫn tới điều trị dự phòng không cần thiết.
Vì vậy không nên tự đi xét nghiệm vì tò mò.
Khi nhận kết quả dương tính
Điều cần biết ngay
- Dương tính không có nghĩa là mắc bệnh lao.
- Nếu chỉ là nhiễm tiềm ẩn thì không lây cho ai.
- Cần làm thêm để phân biệt.
- Phần lớn người nhiễm không bao giờ phát bệnh.
Các câu nên hỏi
- "Vậy cháu bị lao tiềm ẩn hay bệnh lao ạ?"
- "Cháu cần làm thêm xét nghiệm gì không?"
- "Cháu có lây cho người khác không?"
- "Cháu có cần điều trị dự phòng không?"
- "Cháu cần theo dõi gì về sau?"
- "Người nhà cháu có cần xét nghiệm không?"
Câu thứ ba là câu mà nhiều người rất lo — và câu trả lời với lao tiềm ẩn là không.
Khi nhận kết quả âm tính
Ý nghĩa
- Có thể chưa nhiễm.
- Nhưng không loại trừ hoàn toàn — vì các trường hợp âm tính giả.
Nếu có tiếp xúc với người mắc lao
Bác sĩ có thể:
- Chỉ định làm lại sau một thời gian — vì cơ thể cần thời gian mới phản ứng.
- Đánh giá tổng thể chứ không chỉ dựa vào xét nghiệm.
- Với trẻ nhỏ, vẫn theo dõi tiếp dù âm tính.
Nên tuân thủ lịch theo dõi mà bác sĩ đưa ra — kể cả khi kết quả âm tính.
Ảnh hưởng của việc đã tiêm phòng lao
Câu hỏi thường gặp: đã tiêm phòng thì xét nghiệm có bị ảnh hưởng không?
- Với xét nghiệm da — có thể bị ảnh hưởng ở một số trường hợp.
- Với xét nghiệm máu — ít bị ảnh hưởng hơn.
Nên nói với bác sĩ về việc đã tiêm phòng để họ diễn giải kết quả phù hợp.
Điều quan trọng nhất cần nhớ
Nếu chỉ nhớ một điều từ bài này:
Xét nghiệm dương tính nghĩa là "cơ thể đã gặp vi khuẩn lao" — không phải "đang mắc bệnh lao".
Bước tiếp theo luôn là khám và chụp phim để phân biệt.
Và nếu kết luận là lao tiềm ẩn — bạn không ốm, không lây, và sinh hoạt bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Xét nghiệm nhiễm lao dương tính có nghĩa là mắc bệnh lao không?
Không. Nó chỉ cho biết cơ thể đã từng tiếp xúc với vi khuẩn lao. Để biết có mắc bệnh hay không cần khám, chụp X-quang và có thể xét nghiệm đờm.
Vì sao xét nghiệm này không phân biệt được nhiễm với bệnh?
Vì nó đo phản ứng của hệ miễn dịch với vi khuẩn lao, và phản ứng này xuất hiện ở cả người nhiễm tiềm ẩn lẫn người đang mắc bệnh. Vì vậy luôn cần thêm các bước khác.
Kết quả âm tính có loại trừ hoàn toàn không?
Không hoàn toàn. Kết quả có thể âm tính giả ở người suy giảm miễn dịch, trẻ rất nhỏ, người mới nhiễm gần đây hoặc người đang mắc bệnh nặng.
Ai nên làm xét nghiệm này?
Người tiếp xúc gần với người mắc lao, trẻ nhỏ trong gia đình có ca bệnh, người suy giảm miễn dịch và người sắp dùng thuốc ức chế miễn dịch. Không nên xét nghiệm đại trà cho người không thuộc nhóm nguy cơ.