Điều trị lao khi mang thai và cho con bú

Mắc lao trong thai kỳ là tình huống làm gia đình rất lo lắng.

Bài này nói về những gì cần biết.

Điểm quan trọng nhất

Lao trong thai kỳ cần được điều trị — không phải chờ sinh xong.

Lý do:

• Lao không được điều trị gây nguy hiểm cho cả mẹ lẫn thai.
• Bệnh tiến triển trong thời gian chờ.
• Nguy cơ lây cho em bé sau sinh.
• Sức khoẻ người mẹ suy giảm ảnh hưởng tới thai.

Nguy cơ của việc không điều trị lớn hơn nguy cơ của việc điều trị.

Đây là điều bác sĩ sẽ giải thích rõ.

Về thuốc

Có những thuốc được coi là dùng được trong thai kỳ, và có những thuốc cần tránh.

Việc chọn phác đồ là của bác sĩ — và trang này không nêu tên thuốc cụ thể vì điều đó phải theo chỉ định.

Việc người bệnh cần làm

• Nói rõ mình đang mang thai ngay từ đầu — hoặc nghi ngờ có thai.
• Nói rõ đang ở tuần thai thứ mấy.
• Nói nếu đang có kế hoạch có thai.
• Cung cấp thông tin về thai kỳ và nơi đang theo dõi thai.

Thông tin này quyết định việc chọn phác đồ.

Về bổ sung vitamin

Với một số thuốc lao, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung thêm vitamin để phòng tác dụng phụ.

Điều này áp dụng cho cả thai phụ và người cho con bú — nên uống theo chỉ định, không tự bỏ.

Phối hợp giữa các bác sĩ

Đây là điểm quan trọng.

Cần có sự phối hợp giữa:

• Bác sĩ điều trị lao.
• Bác sĩ sản khoa theo dõi thai.

Việc người bệnh nên làm

• Nói với bác sĩ sản rằng mình đang điều trị lao.
• Nói với bác sĩ lao về tình trạng thai kỳ.
• Mang sổ điều trị lao khi khám thai.
• Mang sổ khám thai khi tái khám lao.
• Hỏi hai bên có cần trao đổi với nhau không.

Không nên để hai nơi không biết về nhau — đây là nguồn của nhiều vấn đề.

Theo dõi trong thai kỳ

Cần theo dõi cả hai mặt:

Về điều trị lao

• Đáp ứng điều trị.
• Tác dụng phụ.
• Chức năng gan — cần theo dõi chặt hơn trong thai kỳ.
• Cân nặng.

Về thai kỳ

• Khám thai theo lịch.
• Theo dõi sự phát triển của thai.
• Dinh dưỡng cho mẹ.

Dấu hiệu cần báo ngay

• Vàng da, vàng mắt — nghi tổn thương gan.
• Buồn nôn, nôn nhiều.
• Nổi mẩn nhiều.
• Giảm cử động thai.
• Đau bụng, ra huyết, ra dịch bất thường.
• Dấu hiệu chuyển dạ.

Dinh dưỡng

Đây là điểm cần chú ý đặc biệt vì có hai nhu cầu cộng lại:

• Nhu cầu của thai kỳ.
• Nhu cầu hồi phục sau bệnh lao.

Nên:

• Ăn đủ năng lượng và đủ đạm.
• Chia nhỏ bữa nếu nghén hoặc chán ăn.
• Uống đủ nước.
• Uống các bổ sung theo chỉ định của cả bác sĩ sản lẫn bác sĩ lao.
• Không tự dùng thuốc nam hay thực phẩm chức năng.

Khi sinh

Nên trao đổi trước với bác sĩ về:

• Nên sinh ở đâu.
• Cần chuẩn bị gì.
• Sau sinh có tiếp tục điều trị không — thường là có, không được ngừng.
• Em bé cần được làm gì.
• Có được gần con không, cần biện pháp gì.

Không tự ngừng thuốc sau khi sinh.

Về em bé

Đây là phần quan trọng nhất với gia đình.

Em bé cần được đánh giá

Bé sinh ra từ mẹ mắc lao cần được bác sĩ nhi khám và đánh giá sớm — không chờ tới khi bé có triệu chứng.

Tuỳ tình huống — mẹ đã điều trị bao lâu, đáp ứng thế nào — bác sĩ sẽ quyết định:

• Bé có cần xét nghiệm gì không.
• Có cần điều trị dự phòng không.
• Về việc tiêm phòng lao cho bé.
• Về việc cho bú.
• Lịch theo dõi.

Đây là những quyết định chuyên môn — cần gặp bác sĩ nhi, không tự quyết định.

Về việc cho con bú

Đây là câu hỏi mà mọi bà mẹ đều đặt ra.

Trong nhiều trường hợp vẫn cho bú được, và sữa mẹ vẫn có lợi cho bé.

Nhưng cần:

• Tuân thủ các biện pháp giảm lây theo hướng dẫn — rửa tay, đeo khẩu trang khi ở gần bé.
• Thông gió phòng.
• Không hôn bé trong giai đoạn còn khả năng lây.
• Tiếp tục uống thuốc đều.

Đây là điều cần trao đổi cụ thể với bác sĩ điều trị — vì quyết định phụ thuộc vào giai đoạn điều trị và tình trạng cụ thể.

Nếu phải tạm tách mẹ con

Trong một số tình huống, bác sĩ có thể khuyên hạn chế tiếp xúc gần trong một giai đoạn ngắn.

Nếu vậy:

• Có thể vắt sữa để người khác cho bé ăn.
• Đây là biện pháp tạm thời, không phải vĩnh viễn.
• Hỏi rõ khi nào được gần con bình thường.

Về mặt tinh thần

Đây là giai đoạn rất nặng nề — vừa mang thai hoặc mới sinh, vừa điều trị bệnh dài ngày.

Những cảm xúc thường gặp:

• Lo cho con.
• Cảm giác tội lỗi.
• Sợ lây cho con.
• Mệt mỏi, kiệt sức.

Điều đáng nói rõ:

Việc mẹ mắc lao không phải lỗi của mẹ.

Và việc mẹ điều trị đầy đủ chính là cách bảo vệ con tốt nhất — vì mẹ khỏi bệnh thì con không còn nguồn lây trong nhà.

Cần hỗ trợ

• Người nhà chia sẻ việc chăm con.
• Nhắc uống thuốc.
• Hỗ trợ dinh dưỡng.
• Không trách móc, không kỳ thị.
• Đưa đi khám đúng lịch.

Tóm lại

1. Lao trong thai kỳ cần điều trị ngay.
2. Nói rõ tình trạng thai kỳ với bác sĩ lao, và ngược lại.
3. Không tự ngừng thuốc — kể cả sau khi sinh.
4. Em bé cần được bác sĩ nhi đánh giá sớm.
5. Việc cho bú cần hỏi bác sĩ cụ thể.
6. Ăn đủ chất cho cả hai nhu cầu.

Câu hỏi thường gặp