Dinh dưỡng và sinh hoạt khi điều trị lao

Thuốc là phần chính của điều trị lao.

Nhưng dinh dưỡng và sinh hoạt cũng ảnh hưởng thật tới tốc độ hồi phục.

Vì sao dinh dưỡng quan trọng

Lao và suy dinh dưỡng có mối liên hệ hai chiều:

• Suy dinh dưỡng làm tăng nguy cơ mắc lao.
• Lao gây sụt cân và suy dinh dưỡng.

Đây là vòng xoắn cần được cắt.

Ngoài ra:

• Cơ thể cần năng lượng để chống nhiễm trùng và sửa chữa tổn thương.
• Dinh dưỡng tốt giúp chịu đựng thuốc tốt hơn.
• Tăng cân là một trong những dấu hiệu điều trị hiệu quả.

Nên ăn gì

Nguyên tắc

Ăn đủ năng lượng, đủ đạm, đa dạng.

Không có chế độ ăn đặc biệt nào cho người lao — chỉ cần ăn đầy đủ.

Đủ năng lượng

• Người bệnh lao thường cần nhiều năng lượng hơn bình thường.
• Nếu đã sụt cân, cần ăn nhiều hơn để lấy lại.
• Cơm, khoai, bánh mì, mì — nguồn năng lượng cơ bản.

Đủ đạm — quan trọng nhất

Cần cho việc phục hồi cơ và mô tổn thương.

Nguồn đạm: thịt, cá, trứng, sữa, đậu phụ, các loại đậu.

Không cần đắt tiền — trứng, cá nhỏ, đậu phụ, đậu các loại đều là nguồn đạm tốt và rẻ.

Rau củ quả

Đa dạng, nhiều màu — cung cấp vitamin và khoáng chất.

Đủ nước

Quan trọng, đặc biệt khi đang dùng thuốc.

Khi chán ăn

Đây là vấn đề thực tế — cả do bệnh lẫn do tác dụng phụ của thuốc.

Cách xử lý:

• Chia nhỏ bữa — ăn ít một, nhiều lần trong ngày.
• Chọn món dễ ăn, món mình thích.
• Ưu tiên món đặc năng lượng khi ăn được ít.
• Uống sữa nếu dung nạp được.
• Ăn khi thấy dễ chịu nhất trong ngày.
• Không ép nhưng cố gắng đều.

Nếu chán ăn nhiều và sụt cân tiếp — báo bác sĩ, vì có thể liên quan tới tác dụng phụ của thuốc cần xử lý.

Những gì cần tránh

Rượu bia — quan trọng nhất

Đây là điều bác sĩ luôn nhấn mạnh với người điều trị lao.

Lý do:

• Rượu làm tăng nguy cơ tổn thương gan khi dùng thuốc lao — đây là nguy cơ nghiêm trọng.
• Làm khó tuân thủ điều trị đều đặn.
• Ảnh hưởng tới dinh dưỡng.
• Làm chậm hồi phục.

Nên bỏ hoàn toàn trong suốt thời gian điều trị.

Nếu khó bỏ, nên nói thật với bác sĩ — có thể được hỗ trợ.

Thuốc lá

• Làm tổn thương phổi nặng hơn.
• Làm chậm hồi phục.
• Tăng nguy cơ tái phát.
• Ho kéo dài hơn.

Đây là thời điểm tốt để bỏ thuốc lá — và nếu cần hỗ trợ, nên hỏi bác sĩ.

Tự dùng thêm thuốc nam, thực phẩm chức năng

Đây là cảnh báo quan trọng.

Lý do:

• Nguy cơ tương tác với thuốc lao.
• Nguy cơ thêm gánh nặng cho gan — trong khi gan đang phải xử lý thuốc lao.
• Có thể làm giảm hiệu quả thuốc.
• Làm khó xác định nguyên nhân nếu có tác dụng phụ.

Mọi thứ định dùng thêm phải hỏi bác sĩ trước.

Và tuyệt đối không dùng các loại thuốc bột, viên hoàn không nhãn mác.

Về các quan niệm kiêng khem

Nhiều người được khuyên kiêng thứ này thứ kia khi bị lao.

Không cần kiêng khem theo kiểu dân gian.

• Không cần kiêng thịt cá — ngược lại, cần đạm.
• Không cần kiêng trứng.
• Không cần kiêng rau.
• Không cần kiêng tắm.

Kiêng khem quá mức làm suy dinh dưỡng nặng thêm — đi ngược lại với điều cần làm.

Nếu có băn khoăn về món nào, nên hỏi bác sĩ thay vì kiêng theo lời truyền miệng.

Nghỉ ngơi và vận động

Giai đoạn đầu

• Nghỉ ngơi nhiều khi còn mệt và sốt.
• Không cố gắng làm việc nặng.
• Ngủ đủ.

Khi sức khoẻ cải thiện

• Vận động nhẹ nhàng — đi bộ, hoạt động thường ngày.
• Tăng dần theo sức.
• Không nằm mãi — vận động giúp hồi phục.
• Ra ngoài trời, đón nắng.

Ánh nắng có ích cả về mặt sức khoẻ lẫn tinh thần.

Về việc đi làm, đi học

Đây là câu hỏi thực tế mà ai cũng quan tâm.

Giai đoạn đầu

Thường cần nghỉ, vì:

• Sức khoẻ chưa tốt.
• Còn khả năng lây.

Sau đó

Khi đã điều trị một thời gian, sức khoẻ cải thiện và bác sĩ xác nhận không còn khả năng lây — nhiều người quay lại làm việc bình thường.

Câu cần hỏi bác sĩ: "Khi nào cháu đi làm lại được ạ?"

Với công việc đặc thù

Một số công việc cần cân nhắc riêng — làm việc với trẻ nhỏ, người bệnh, người cao tuổi, hoặc trong môi trường kín đông người.

Nên hỏi bác sĩ cụ thể về công việc của mình.

Với trẻ đi học

Tương tự — nghỉ giai đoạn đầu, quay lại khi bác sĩ cho phép.

Về tinh thần

Điều trị nhiều tháng ảnh hưởng tới tinh thần thật.

Những khó khăn thường gặp:

• Cảm giác bị cô lập.
• Lo lắng về công việc, thu nhập.
• Mệt mỏi vì phải uống thuốc mỗi ngày.
• Sợ bị kỳ thị.
• Chán nản khi thấy thời gian còn dài.

Những gì giúp ích

• Giữ liên lạc với gia đình và bạn bè — lao không lây qua nói chuyện ngoài trời thoáng, qua điện thoại.
• Duy trì các hoạt động thường ngày trong khả năng.
• Ra ngoài trời.
• Đánh dấu tiến độ để thấy mình đang đi tới đâu.
• Nói chuyện với nhân viên y tế khi nản.
• Nhớ rằng đây là bệnh chữa khỏi được và thời gian này có giới hạn.

Câu hỏi thường gặp