Lao cột sống và xương khớp: đau lưng kéo dài đáng chú ý

Đau lưng là than phiền rất phổ biến — và hầu như luôn được cho là do thoái hoá hoặc do làm việc nặng.

Nhưng có những kiểu đau lưng đáng chú ý hơn.

Lao cột sống

Đây là thể lao xương khớp thường gặp nhất.

Biểu hiện

• Đau lưng kéo dài nhiều tuần tới nhiều tháng.
• Đau cả khi nghỉ, đau về đêm — điểm quan trọng.
• Đau tăng dần theo thời gian.
• Cứng lưng, hạn chế vận động.
• Đau khu trú tại một vùng cột sống.

Triệu chứng toàn thân

• Sốt nhẹ về chiều.
• Sụt cân.
• Mệt mỏi.
• Đổ mồ hôi đêm.
• Chán ăn.

Giai đoạn muộn

• Gù lưng — do đốt sống bị phá huỷ và xẹp.
• Yếu chân, tê bì.
• Khối sưng cạnh cột sống.
• Rối loạn đại tiểu tiện.

Ba dấu hiệu cuối là biến chứng thần kinh — cần đi khám ngay.

Phân biệt với đau lưng thông thường

Nhóm dấu hiệu cần đi khám

Đau lưng kéo dài + sốt nhẹ + sụt cân + đau về đêm.

Nhóm này cần được đánh giá — không chỉ để tìm lao mà còn để loại trừ các nguyên nhân nghiêm trọng khác.

Biến chứng thần kinh — phần quan trọng nhất

Đây là lý do chính khiến chẩn đoán sớm quan trọng.

Cơ chế

Tổn thương phá huỷ đốt sống, gây:

• Xẹp đốt sống.
• Áp xe chèn ép.
• Chèn ép tuỷ sống.

Dấu hiệu chèn ép tuỷ — đi khám ngay

• Yếu hai chân, đi lại khó.
• Tê bì từ một mức trở xuống.
• Không giữ được nước tiểu hoặc bí tiểu.
• Không tự chủ đại tiện.
• Đau lan xuống chân.
• Yếu tăng dần.

Đây là tình huống cấp cứu.

Để muộn có thể không hồi phục hoàn toàn — đây là lý do không được chờ xem.

Các vị trí khác của lao xương khớp

Lao khớp háng, khớp gối

• Đau khớp kéo dài.
• Sưng khớp.
• Hạn chế vận động tăng dần.
• Đi khập khiễng.

Lao ở các xương khác

Ít gặp hơn — đau tại chỗ, sưng, có thể có đường rò.

Đặc điểm chung: đau khớp kéo dài, không đáp ứng điều trị thông thường, kèm triệu chứng toàn thân.

Chẩn đoán

Hình ảnh

• X-quang — thấy tổn thương xương, nhưng có thể bình thường ở giai đoạn sớm.
• Chụp cộng hưởng từ — nhạy hơn nhiều, thấy được tổn thương sớm, thấy được chèn ép tuỷ.
• Chụp cắt lớp.

Chụp cộng hưởng từ là phương tiện quan trọng nhất với nghi ngờ lao cột sống — vì nó cho thấy cả tổn thương xương lẫn tình trạng tuỷ sống.

Lấy mẫu xét nghiệm

• Chọc hút hoặc sinh thiết tổn thương.
• Xét nghiệm tìm vi khuẩn.
• Xem tổn thương dưới kính hiển vi.

Các bước khác

• Chụp X-quang phổi — xem có kèm lao phổi không.
• Hỏi tiền sử tiếp xúc.
• Xét nghiệm máu.

Điều trị

Thuốc

Phác đồ lao, nhưng thường dài hơn so với lao phổi.

Lý do: thuốc khó thấm vào xương hơn.

Thời gian cụ thể do bác sĩ quyết định.

Hỗ trợ cơ học

• Nghỉ ngơi trong giai đoạn đầu.
• Áo nẹp cột sống trong một số trường hợp — giúp giảm đau và ngăn biến dạng.
• Hạn chế vận động mạnh.

Phẫu thuật

Có thể cần trong các tình huống:

• Chèn ép tuỷ sống.
• Cột sống mất vững.
• Áp xe lớn.
• Biến dạng nặng.
• Không đáp ứng điều trị nội khoa.

Nhưng phẫu thuật không thay thế thuốc — vẫn phải uống đủ phác đồ.

Phục hồi chức năng

Sau giai đoạn cấp, việc tập luyện theo hướng dẫn rất quan trọng để lấy lại chức năng.

Vì sao chẩn đoán sớm quan trọng

Với lao cột sống, sự khác biệt giữa sớm và muộn rất lớn:

Đây là lý do đau lưng kéo dài kèm sốt và sụt cân không nên bị bỏ qua.

Sinh hoạt trong thời gian điều trị

• Tuân thủ hướng dẫn về vận động — không tự ý vận động mạnh.
• Đeo áo nẹp nếu được chỉ định.
• Không mang vác nặng.
• Tránh cúi gập người đột ngột.
• Tập theo hướng dẫn khi được phép.
• Ăn đủ chất.
• Không hút thuốc — ảnh hưởng tới lành xương.

Báo bác sĩ ngay nếu

• Yếu chân, tê bì mới xuất hiện hoặc tăng lên.
• Rối loạn tiểu tiện.
• Đau tăng đột ngột.
• Sốt trở lại.
• Không cải thiện sau thời gian điều trị.

Về khả năng lây

Lao xương khớp thường không lây qua đường hô hấp trừ khi có kèm lao phổi.

Nên hỏi bác sĩ về trường hợp cụ thể.

Sau điều trị

• Có thể còn đau lưng ở mức độ nào đó.
• Có thể còn hạn chế vận động.
• Tiếp tục tập phục hồi chức năng theo hướng dẫn.
• Theo dõi định kỳ.
• Giữ lại phim chụp.
• Nói với bác sĩ về tiền sử này ở các lần khám sau.

Điều đáng nhớ

Đau lưng rất phổ biến và phần lớn không phải do lao.

Nhưng có một nhóm dấu hiệu đáng chú ý:

Đau lưng kéo dài, đau cả khi nghỉ và về đêm, kèm sốt nhẹ và sụt cân.

Và tuyệt đối không chờ nếu có yếu chân hoặc rối loạn tiểu tiện — đó là tình huống cần đi ngay.

Câu hỏi thường gặp