Trong toàn bộ việc điều trị lao, đây là sai lầm gây hậu quả lớn nhất.
Và nó cũng là sai lầm dễ mắc nhất — vì lý do rất dễ hiểu.
Hai hậu quả
Hậu quả 1: Bệnh tái phát
Như đã nói ở bài trước: khi ngừng thuốc sớm, những vi khuẩn còn sót lại sẽ sinh sôi trở lại.
Bệnh quay lại sau vài tháng — đôi khi nặng hơn lần đầu.
Hậu quả 2: Kháng thuốc — nghiêm trọng hơn nhiều
Đây là hậu quả đáng sợ thật sự.
Cơ chế:
- Uống thuốc không đều hoặc bỏ dở làm nồng độ thuốc trong cơ thể lúc có lúc không.
- Những vi khuẩn yếu bị diệt.
- Những con chống chịu tốt hơn sống sót.
- Chúng nhân lên.
- Kết quả: vi khuẩn trong cơ thể giờ kháng với thuốc đã dùng.
Khi đó, các thuốc thông thường không còn tác dụng.
Điều trị lao kháng thuốc khác thế nào
| Lao thường | Lao kháng thuốc |
|---|---|
| Thời gian điều trị vừa phải | Dài hơn nhiều |
| Ít loại thuốc | Nhiều loại hơn |
| Tác dụng phụ vừa phải | Nhiều và nặng hơn |
| Khả năng khỏi cao | Thấp hơn đáng kể |
| Chi phí thấp hơn | Cao hơn nhiều |
Và người mắc lao kháng thuốc có thể lây vi khuẩn kháng thuốc cho người khác — nghĩa là người bị lây sẽ mắc luôn thể khó chữa ngay từ đầu, dù họ chưa từng uống thuốc lao.
Đây là lý do việc uống đủ thuốc không chỉ là chuyện của cá nhân.
Vì sao người ta bỏ dở
Cần hiểu để giải quyết, không phải để trách móc.
Thấy khoẻ nên nghĩ đã khỏi
Đây là lý do phổ biến nhất.
Sau vài tuần, hết sốt, bớt ho, ăn ngon, lên cân — cảm giác đã khỏi là rất thật.
Người bệnh nghĩ uống tiếp là thừa, là hại người.
Tác dụng phụ khó chịu
- Buồn nôn, chán ăn.
- Mệt mỏi.
- Ngứa, nổi mẩn.
- Đau khớp.
- Nước tiểu đổi màu làm lo lắng.
Nhiều người tự bỏ thay vì báo bác sĩ — trong khi phần lớn tác dụng phụ có cách xử lý.
Đi làm xa
Đây là lý do rất thực tế ở Việt Nam.
Người lao động đi làm xa nhà, không về lấy thuốc được, rồi bỏ luôn.
Ngại bị biết là mắc lao
Sợ đồng nghiệp biết, sợ mất việc, sợ hàng xóm xa lánh.
Nên không dám đi lấy thuốc thường xuyên.
Thời gian quá dài
Nhiều tháng uống thuốc mỗi ngày là thử thách thật về ý chí.
Khó khăn đi lại
Ở xa cơ sở y tế, không có phương tiện, không có người đưa đi.
Uống rượu
Người nghiện rượu khó tuân thủ, và rượu còn làm tăng nguy cơ tổn thương gan.
Cách giải quyết từng lý do
Với lý do "thấy khoẻ rồi"
Cần hiểu rõ về vi khuẩn ngủ — như đã nói ở bài trước.
Thấy khoẻ là dấu hiệu thuốc đang có tác dụng, không phải dấu hiệu đã khỏi.
Với tác dụng phụ
Báo ngay cho nhân viên y tế, đừng tự bỏ.
Phần lớn tác dụng phụ:
- Nhẹ và tự giảm sau một thời gian.
- Có cách xử lý — đổi giờ uống, thêm thuốc hỗ trợ.
- Một số cần đổi phác đồ — nhưng đó là quyết định của bác sĩ.
Sẽ nói kỹ ở chuyên mục tác dụng phụ.
Với việc đi xa
Nói trước với cơ sở y tế.
Có thể có cách:
- Chuyển hồ sơ tới cơ sở nơi sẽ tới.
- Cấp thuốc cho một giai đoạn.
- Hướng dẫn cách tiếp tục điều trị ở nơi khác.
Điểm quan trọng: chương trình chống lao có hệ thống trên cả nước — chuyển nơi điều trị là việc làm được, nhưng phải báo trước.
Đừng im lặng bỏ đi rồi bỏ luôn thuốc.
Với nỗi sợ kỳ thị
- Thông tin bệnh của người bệnh được giữ kín.
- Có thể trao đổi với nhân viên y tế về cách lấy thuốc kín đáo hơn.
- Nói với người mình tin để có hỗ trợ.
Với khó khăn đi lại
Nói với nhân viên y tế — có thể có phương án phù hợp hơn với hoàn cảnh.
Nếu đã lỡ bỏ vài ngày
Việc cần làm: quay lại cơ sở y tế càng sớm càng tốt.
Và nói thật là đã bỏ mấy ngày.
Vì sao phải nói thật
- Bác sĩ cần biết để đánh giá đúng.
- Quyết định tiếp tục hay phải điều chỉnh phụ thuộc vào thông tin này.
- Có thể cần làm lại xét nghiệm.
Giấu việc bỏ thuốc gây hại nhiều hơn là một lời nhắc nhở.
Không tự xử lý
- Không tự uống bù gấp đôi.
- Không tự bắt đầu lại từ đầu.
- Không tự mua thuốc uống tiếp.
Điều trị có giám sát
Chương trình chống lao có hình thức điều trị mà người bệnh uống thuốc dưới sự giám sát của nhân viên y tế hoặc người được phân công.
Mục đích không phải là không tin người bệnh — mà là hỗ trợ để bảo đảm uống đủ.
Lợi ích:
- Không quên.
- Phát hiện sớm tác dụng phụ.
- Có người để hỏi khi thắc mắc.
- Có động lực từ sự đồng hành.
Một câu đáng nhớ
Trong suốt quá trình điều trị, có một câu đáng giữ trong đầu:
Uống đủ vài tháng nữa thì khỏi hẳn. Bỏ bây giờ thì có thể phải điều trị lại dài hơn nhiều, khó hơn nhiều — hoặc không khỏi được.
Đó là toàn bộ lựa chọn.
Câu hỏi thường gặp
Bỏ dở thuốc lao có hậu quả gì?
Bệnh thường tái phát sau một thời gian, và nguy hiểm hơn là vi khuẩn có thể trở nên kháng thuốc. Khi đó phác đồ điều trị dài hơn nhiều, thuốc nhiều tác dụng phụ hơn và khả năng khỏi thấp hơn.
Vì sao nhiều người bỏ dở dù biết là không nên?
Vì thấy khoẻ nên nghĩ đã khỏi, vì tác dụng phụ khó chịu, vì đi làm xa không lấy được thuốc, vì ngại bị biết là mắc lao, và vì thời gian điều trị quá dài dễ nản.
Nếu đã lỡ bỏ vài ngày thì làm sao?
Nên quay lại cơ sở y tế càng sớm càng tốt và nói thật là đã bỏ mấy ngày. Không nên tự uống bù hay tự bắt đầu lại, vì bác sĩ cần đánh giá để quyết định tiếp tục hay điều chỉnh.
Có cách nào giúp người bệnh uống đủ không?
Có nhiều cách: người nhà nhắc và đồng hành, điều trị có giám sát tại cơ sở y tế, báo trước khi phải đi xa để được hướng dẫn, và quan trọng là báo ngay khi gặp tác dụng phụ thay vì tự bỏ.