Màng phổi là lớp màng bao quanh phổi.
Khi vi khuẩn lao gây viêm ở đây, dịch tích tụ trong khoang màng phổi — gây các triệu chứng đặc trưng.
Biểu hiện
Triệu chứng tại chỗ
- Đau ngực — đặc điểm là tăng khi hít sâu hoặc khi ho, thường đau một bên.
- Khó thở — tăng dần khi dịch nhiều lên.
- Ho khan.
- Cảm giác nặng một bên ngực.
Triệu chứng toàn thân
- Sốt nhẹ kéo dài, thường về chiều.
- Sụt cân.
- Mệt mỏi.
- Đổ mồ hôi đêm.
- Chán ăn.
Điểm hay gây nhầm lẫn
Nhiều người không ho nhiều — nên không nghĩ tới lao.
Đau ngực dễ bị cho là đau cơ, đau thần kinh liên sườn, hoặc vấn đề tim mạch.
Các nguyên nhân khác gây tràn dịch màng phổi
Cần nói rõ vì tràn dịch màng phổi có nhiều nguyên nhân:
- Suy tim.
- Viêm phổi.
- Bệnh gan, bệnh thận.
- Ung thư.
- Bệnh tự miễn.
- Chấn thương.
- Lao.
Vì vậy khi phát hiện tràn dịch màng phổi, việc xác định nguyên nhân là bắt buộc — và chọc dịch xét nghiệm là bước quan trọng nhất.
Chẩn đoán
Các bước
- Khám — nghe phổi, gõ ngực.
- Chụp X-quang ngực — thấy hình ảnh tràn dịch.
- Siêu âm màng phổi — đánh giá lượng dịch và định vị.
- Chọc dịch màng phổi — bước quyết định.
- Xét nghiệm dịch.
- Có thể cần sinh thiết màng phổi.
- Kiểm tra xem có kèm lao phổi không.
Về chọc dịch màng phổi
Nhiều người lo lắng về thủ thuật này.
Thực tế:
- Làm với gây tê tại chỗ.
- Thường chỉ hơi khó chịu, không đau nhiều.
- Thường có hướng dẫn siêu âm để an toàn hơn.
- Việc rút bớt dịch còn giúp dễ thở hơn ngay.
Dịch lấy ra được xét nghiệm nhiều mặt để tìm nguyên nhân.
Khó khăn trong chẩn đoán
Vi khuẩn lao trong dịch màng phổi thường rất ít — nên xét nghiệm tìm vi khuẩn có thể âm tính dù thật sự là lao.
Vì vậy bác sĩ dựa vào tổng thể:
- Đặc điểm dịch.
- Các xét nghiệm khác trên dịch.
- Triệu chứng lâm sàng.
- Tiền sử tiếp xúc.
- Kết quả sinh thiết nếu có làm.
Trong một số trường hợp, bác sĩ quyết định điều trị dựa trên tổng thể dù chưa tìm thấy vi khuẩn.
Điều trị
Thuốc
Phác đồ lao như thường lệ — nhiều thuốc phối hợp, uống đủ thời gian.
Dẫn lưu dịch
Nếu dịch nhiều gây khó thở, có thể cần chọc hút bớt hoặc đặt ống dẫn lưu.
Việc này giúp dễ thở ngay và giảm nguy cơ dày dính về sau.
Thuốc hỗ trợ
Trong một số trường hợp bác sĩ có thể chỉ định thêm thuốc hỗ trợ — đây là quyết định chuyên môn.
Di chứng có thể gặp: dày dính màng phổi
Đây là điều cần biết trước.
Sau viêm, màng phổi có thể dày lên và dính lại, làm hạn chế khả năng nở của phổi.
Hậu quả:
- Hụt hơi khi gắng sức.
- Giảm dung tích phổi.
- Đau ngực kéo dài ở một số người.
Giảm nguy cơ di chứng
- Điều trị sớm — yếu tố quan trọng nhất.
- Dẫn lưu dịch kịp thời nếu có chỉ định.
- Tập thở theo hướng dẫn.
- Vận động sớm khi đủ sức.
- Không hút thuốc.
Về tập thở
Đây là phần quan trọng mà nhiều người bỏ qua.
Tập thở giúp:
- Phổi nở tốt hơn.
- Giảm dày dính.
- Cải thiện khả năng hô hấp.
Nên hỏi bác sĩ hoặc kỹ thuật viên về bài tập phù hợp và tập đều đặn theo hướng dẫn.
Theo dõi trong điều trị
Bác sĩ đánh giá qua:
- Triệu chứng — đau ngực, khó thở giảm không.
- Chụp phim kiểm tra — dịch giảm không.
- Siêu âm.
- Cân nặng.
- Khả năng gắng sức.
Báo bác sĩ nếu
- Khó thở tăng.
- Đau ngực tăng.
- Sốt trở lại.
- Không cải thiện sau thời gian điều trị.
- Sụt cân tiếp.
Về khả năng lây
Lao màng phổi đơn thuần thường không lây qua đường hô hấp.
Nhưng cần kiểm tra xem có kèm lao phổi không — vì nhiều trường hợp có cả hai.
Nên hỏi bác sĩ cụ thể.
Sinh hoạt trong thời gian điều trị
- Nghỉ ngơi trong giai đoạn đầu khi còn khó thở.
- Vận động nhẹ nhàng tăng dần khi đỡ hơn.
- Tập thở đều đặn.
- Ăn đủ chất để lấy lại cân nặng.
- Không hút thuốc.
- Không uống rượu.
- Ngủ đủ.
Tư thế nằm
Nếu khó thở, kê cao đầu thường dễ chịu hơn.
Sau khi điều trị xong
- Hỏi bác sĩ về di chứng nếu có.
- Tiếp tục tập thở nếu được hướng dẫn.
- Giữ lại phim chụp — để so sánh về sau.
- Nói với bác sĩ về tiền sử này ở các lần khám sau.
- Đi khám nếu khó thở tăng hoặc có triệu chứng mới.
Điểm về giữ phim quan trọng: dày dính màng phổi có thể thấy trên phim nhiều năm sau, và có phim cũ giúp phân biệt di chứng với tổn thương mới.
Điều đáng nhớ
Lao màng phổi chữa khỏi được.
Nhưng đây là thể mà điều trị sớm tạo khác biệt rõ về di chứng — vì để càng lâu thì dày dính càng nhiều.
Vì vậy đau ngực kèm khó thở và sốt kéo dài là lý do đi khám sớm, không chờ.
Câu hỏi thường gặp
Lao màng phổi biểu hiện thế nào?
Thường có đau ngực tăng khi hít sâu hoặc ho, khó thở tăng dần, sốt nhẹ kéo dài và sụt cân. Nhiều người không ho nhiều nên không nghĩ tới lao.
Chẩn đoán bằng cách nào?
Thường cần chọc lấy dịch màng phổi để xét nghiệm, kết hợp với chụp X-quang hoặc siêu âm. Trong một số trường hợp cần sinh thiết màng phổi để xác định.
Chọc dịch màng phổi có đau không?
Thủ thuật được làm với gây tê tại chỗ nên thường chỉ hơi khó chịu chứ không đau nhiều. Việc rút bớt dịch còn giúp người bệnh dễ thở hơn ngay.
Vì sao cần tập thở sau khi điều trị?
Vì lao màng phổi có thể để lại tình trạng dày dính màng phổi làm hạn chế nở phổi. Tập thở theo hướng dẫn giúp giảm di chứng này và cải thiện khả năng hô hấp.