Nhiều người nghĩ tái khám chỉ để lấy thuốc.
Thực ra mỗi lần tái khám là một lần kiểm tra xem việc điều trị có đang đi đúng hướng hay không.
Tái khám kiểm tra những gì
1. Đáp ứng điều trị
Xét nghiệm đờm kiểm tra là cách đánh giá quan trọng nhất với lao phổi.
Ở các mốc nhất định trong phác đồ, người bệnh được lấy lại mẫu đờm để xem vi khuẩn còn không.
Kết quả chuyển từ dương tính sang âm tính là dấu hiệu điều trị có hiệu quả.
Nếu đờm vẫn dương tính ở mốc đáng lẽ phải âm tính — đó là tín hiệu cần xem lại, có thể do không uống đủ thuốc hoặc do kháng thuốc.
2. Cân nặng
Đây là chỉ báo đơn giản mà rất có ý nghĩa.
Tăng cân trở lại là dấu hiệu tốt — cho thấy cơ thể đang hồi phục.
Ngoài ra, cân nặng còn dùng để điều chỉnh liều thuốc — đặc biệt quan trọng với trẻ em đang lớn.
Đây là lý do luôn cần cân ở mỗi lần tái khám.
3. Triệu chứng
Bác sĩ hỏi về:
- Ho còn không, có giảm không.
- Còn sốt không.
- Còn đổ mồ hôi đêm không.
- Ăn uống thế nào.
- Ngủ thế nào.
4. Chức năng gan
Một số thuốc lao có thể ảnh hưởng tới gan.
Vì vậy xét nghiệm chức năng gan được làm ở các mốc theo hướng dẫn.
Việc này đặc biệt quan trọng với:
- Người có bệnh gan sẵn.
- Người uống rượu.
- Người dùng nhiều thuốc khác.
- Người cao tuổi.
- Người suy dinh dưỡng.
5. Tác dụng phụ khác
Bác sĩ hỏi và kiểm tra các dấu hiệu tác dụng phụ — sẽ nói ở chuyên mục riêng.
6. Chụp phim kiểm tra
Ở một số mốc, chụp lại X-quang để xem tổn thương có cải thiện không.
7. Tuân thủ điều trị
Bác sĩ sẽ hỏi có uống đủ thuốc không, có quên buổi nào không.
Nên trả lời thật — đây là thông tin quan trọng để đánh giá.
Dấu hiệu cho thấy điều trị đang hiệu quả
- Hết sốt.
- Ho giảm dần.
- Hết đổ mồ hôi đêm.
- Ăn ngon hơn.
- Tăng cân.
- Đỡ mệt, có sức làm việc hơn.
- Xét nghiệm đờm chuyển âm tính.
- Tổn thương trên phim cải thiện.
Những cải thiện này thường xuất hiện trong vài tuần đầu.
Nhưng chúng không có nghĩa là đã khỏi — như đã nói nhiều lần.
Dấu hiệu cần báo ngay, không chờ tái khám
Nghi tổn thương gan
- Vàng da, vàng mắt.
- Nước tiểu sẫm màu bất thường.
- Buồn nôn, nôn nhiều.
- Chán ăn nặng.
- Đau vùng bụng trên bên phải.
- Mệt mỏi tăng nhiều.
- Ngứa toàn thân.
Đây là nhóm dấu hiệu quan trọng nhất cần báo ngay.
Nghi dị ứng
- Nổi mẩn nhiều, lan rộng.
- Ngứa nhiều.
- Sưng môi, mặt.
- Khó thở — cấp cứu.
Về mắt và tai
- Nhìn mờ, giảm thị lực.
- Khó phân biệt màu sắc.
- Ù tai, nghe kém.
- Chóng mặt, mất thăng bằng.
Các dấu hiệu này liên quan tới một số thuốc và cần báo ngay vì có thể hồi phục nếu xử lý sớm.
Dấu hiệu bệnh không cải thiện
- Sốt trở lại sau khi đã hết.
- Ho nặng lên.
- Ho ra máu.
- Sụt cân trở lại.
- Khó thở tăng.
- Không thấy cải thiện gì sau nhiều tuần điều trị.
Dấu hiệu không cải thiện có thể gợi ý kháng thuốc — cần được đánh giá.
Các dấu hiệu khác
- Tê bì tay chân.
- Đau khớp nhiều.
- Sốt cao.
- Bất kỳ triệu chứng mới nào rõ rệt.
Sổ điều trị
Người bệnh thường được cấp sổ theo dõi điều trị.
Nên giữ cẩn thận vì nó ghi:
- Chẩn đoán.
- Phác đồ đang dùng.
- Ngày bắt đầu.
- Các lần lấy thuốc.
- Kết quả xét nghiệm.
- Cân nặng qua các lần.
Mang theo mỗi lần tái khám và mỗi khi đi khám ở nơi khác.
Chuẩn bị cho buổi tái khám
Nên ghi lại trước:
- Có quên uống thuốc buổi nào không, mấy buổi.
- Triệu chứng thay đổi thế nào.
- Có tác dụng phụ gì không.
- Ăn uống, ngủ nghỉ ra sao.
- Có dùng thêm thuốc gì khác không — kể cả thuốc nam, thực phẩm chức năng.
- Câu hỏi muốn hỏi.
Mục về thuốc khác rất quan trọng vì nguy cơ tương tác thuốc.
Các câu nên hỏi
- "Kết quả xét nghiệm của cháu thế nào ạ?"
- "Điều trị có đang hiệu quả không?"
- "Cháu còn phải uống bao lâu nữa?"
- "Chức năng gan của cháu có ổn không?"
- "Dấu hiệu nào thì cháu phải báo ngay?"
- "Cháu đã hết khả năng lây chưa?"
- "Người nhà cháu đã khám chưa, có cần khám lại không?"
- "Lần sau tái khám khi nào?"
Câu thứ sáu là câu nhiều người rất muốn biết — nên hỏi thẳng.
Khi hoàn thành phác đồ
Kết thúc điều trị không phải là kết thúc mọi việc.
Nên hỏi:
- "Cháu đã khỏi hẳn chưa?"
- "Có cần theo dõi tiếp không, bao lâu?"
- "Dấu hiệu nào thì phải quay lại?"
- "Có cần kiêng gì không?"
- "Có để lại di chứng gì không?"
Nên giữ lại toàn bộ hồ sơ điều trị — nó có giá trị nếu sau này có vấn đề gì về phổi.
Một lưu ý
Tái khám nhiều lần trong nhiều tháng là việc tốn thời gian và công sức.
Nhưng mỗi lần tái khám là một lần bảo đảm rằng quãng thời gian uống thuốc dài đó không bị lãng phí.
Phát hiện sớm một vấn đề — dù là tác dụng phụ hay kháng thuốc — giúp điều chỉnh kịp thời thay vì mất thêm nhiều tháng nữa.
Câu hỏi thường gặp
Tái khám khi điều trị lao để làm gì?
Để lấy thuốc, kiểm tra đáp ứng điều trị bằng xét nghiệm đờm, theo dõi cân nặng và chức năng gan, điều chỉnh liều nếu cần, và phát hiện sớm tác dụng phụ.
Dấu hiệu nào cho thấy điều trị đang hiệu quả?
Hết sốt, giảm ho, ăn ngon hơn, tăng cân trở lại và xét nghiệm đờm chuyển âm tính. Trong đó tăng cân là dấu hiệu đơn giản mà rất có ý nghĩa.
Vì sao cần theo dõi chức năng gan?
Vì một số thuốc lao có thể ảnh hưởng tới gan. Việc theo dõi giúp phát hiện sớm để xử lý kịp thời, nhất là ở người có bệnh gan sẵn hoặc người uống rượu.
Cần báo ngay cho bác sĩ khi nào?
Khi vàng da vàng mắt, buồn nôn nhiều, nước tiểu sẫm màu, nổi mẩn nhiều, giảm thị lực, ù tai, sốt trở lại hoặc ho ra máu. Những dấu hiệu này không nên chờ tới lịch tái khám.